EPAKI
Ipaki, njengomakhelwane wayo osenyakatho iGombe, liyikhaya lezinye zezinkawu zasendle ezisele e-Afrika, ezinabantu ababalelwa ku-900, zihlaliswa izivakashi ezingabantu yiphrojekthi yocwaningo yaseJapan eyasungulwa ngawo-1960.
Ukulandelela izimfene zaseMahale kuyinto emangalisayo.
IMahale itholakala eNtshonalanga yeTanzania eningizimu yedolobha laseKigoma, iseduze neLake Tanganyika—ichibi lamanzi ahlanzekile elide kunawo wonke emhlabeni, elesibili elijulile futhi elingangcoliswanga kakhulu—inezinhlobo zezinhlanzi ezilinganiselwa ku-1000.
ISIKHATHI ESIHLE KAKHULU SOKUVAKASHELA IPAKI
Isikhathi esomile (uMeyi-Okthoba) yisikhathi esihle kakhulu. Phakathi nalesi sikhathi, ama-chimpanzee cishe angabonakala emaqenjini amakhulu, ukukhanya kwelanga kukhanyisa izinhlanzi eLake kanti ugu lolwandle luyindawo ekhangayo yokuphumula. Kodwa-ke, iMahale Mountains National Park ingafinyeleleka unyaka wonke. Ukuvakasha ngesikhathi semvula kungaba yinto ekhumbulekayo, eyenziwe yaba yinto emangalisayo ngokubuka izwe elingumakhelwane i-DR Congo ngaphesheya kwamanzi kanye neziphepho ezinkulu zombani ezikhanyisa ichibi ebusuku.
Izindawo Ezikhangayo Zezivakashi
- AmaChimpanzi
- Uchungechunge Lwezintaba (uhla lweMahale)
- Izilwane nezitshalo zasehlathini (i-Angola colobus, i-red colobus, izinkawu ezinemisila ebomvu neluhlaza okwesibhakabhaka, izinyoni zasehlathini, uqalo lwasezintabeni, ihlathi lemvula lasezintabeni njll.).
- Ibhishi eduze kweLake Tanganyika
- Abadobi bendawo
- Ilanga lishona echibini
OKUFANELE NGIKWENZE?
- Ukulandelela ama-chimp (vumela izinsuku ezimbili)
- Ukuhamba ngezinyawo ukuya endaweni ephakeme kakhulu yePaki ethi “Nkungwe” (8,069ft) kubhekwa njengento engcwele ngabantu bendawo baseTongwe.
- Ama-safari okukhempa
- Snorkeling
- Ukudoba kwezemidlalo kanye neminye imisebenzi eminingi yezemidlalo yasemanzini
UKUFINYELELA EPAKINI
IMahale ingafinyelelwa ngendiza, ngomgwaqo nangesikebhe. Kunezinhlobo eziningana zezindiza, izimoto kanye nesikebhe ezifanela iningi labahambi kanye nabathandi bezimfene:
Izindiza eziqondile eziya eMahale
Lena yindlela elula yokufika eMahale. Ngesikhathi sesizini yezivakashi ezimatasa kakhulu (kusukela ngoJuni kuya ku-Okthoba), abaqhubi bezokuvakasha abathathu abanamakamu eMahale bahlela izindiza ezivamile phakathi kwepaki nedolobha lase-Arusha. Izindiza phakathi kuka-Okthoba noMashi ziyafika futhi zihambe kabili ngesonto. Phakathi kukaMashi, u-Ephreli kanye nengxenye yokuqala kaMeyi, amakamu ayavalwa ngakho-ke azikho izindiza ezihleliwe.
Kodwa-ke kungenzeka futhi ukuthi izivakashi zihlele izindiza zazo eziqashiwe. ITanzania inezinkampani eziningi zezindiza eziqashiwe ezifana ne-Air Excel, i-Northern Air kanye ne-Regional Air ukubala ezimbalwa. Izindiza ezizimele zingahlelwa emadolobheni amakhulu ase-Arusha, e-Kilimanjaro, e-Dar es Salaam, e-Mwanza noma e-Zanzibar.
Isikhumulo sezindiza eMahale sifanele izindiza ezilula kuphela ezikwazi ukuthwala abagibeli abangafika kwabayi-12.
Uhambo oluya eMahale ngeKigoma
IKigoma ingafinyelelwa ngezindlela eziningana:
NgomoyaI-Air Tanzania ihlela izindiza zansuku zonke ukusuka eDar es Salaam ukuya eKigoma. Indiza ithatha cishe amahora amathathu.
Ngomgwaqo: Umgwaqo unikeza ukufinyelela eKigoma, kodwa kungaba nzima futhi kungadluleki, ikakhulukazi ngesikhathi sezimvula. Ukusuka e-Arusha kuthatha izinsuku ezimbili noma ezintathu ukufika eKigoma ngemoto, kudingeka imoto enamasondo amane.
NgesitimelaIzitimela ezivela eDar es salaam zihamba izikhathi ezimbili kuya kwezintathu ngesonto. Uhambo luthatha cishe izinsuku ezintathu nobusuku obubili.
Kusukela eKigoma: IMahale ingafinyelelwa ngesikebhe, ngendiza encane noma ngemoto.
Ukuya eMahale ngezikebhe ezisheshayo noma izikebhe zokhuni ezivela eKigoma kungahlelwa nePaki noma abaqhubi abazimele eKigoma. Izikebhe ezisheshayo zithatha amahora angama-4 kuya kwangu-5 ukufika epaki kanti izikebhe zokhuni zingathatha amahora angafika kwangu-15 noma ngaphezulu.
Umkhumbi omkhulu ohamba ngesitimu – i-MV Liemba – usuka eKigoma kabili ngenyanga [ngoLwesithathu ntambama], uthwele abagibeli nempahla ubude beLake uya eZambia. Uhamba izikhathi eziningi endleleni, okuhlanganisa nowaseMahale, obizwa ngokuthi I-Lagosa (igama elidala) noma elaziwa kakhulu ngokuthi UMgambo. I-MV Liemba ithatha cishe amahora ayi-10 ukufika eLagosa-Mgambo isuka eKigoma, futhi idlula eMahale futhi ohambweni lwayo lokubuyela emuva [kungaba ngeSonto noma ngoMsombuluko ekuseni].
Ukusuka eLagosa-Mgambo umuntu angahlela izikebhe zepaki ukuze zithathwe.
IMahale iqhele ngemizuzu engama-45 ukusuka edolobheni laseKigoma ngendiza encane. Izinkampani ezimbalwa ze-safari zinikeza izindiza eziqashiwe ezizimele ezivela eKigoma ziya eMahale nakwamanye amaPaki Kazwelonke entshonalanga yeTanzania.
RoadShayela amahora ama-2 eningizimu yeKigoma ngeSimbo Village (160km) uwele umfula iMalagarasi uye esigodini saseHerombe (kungenziwa ngesikhathi sesomiso) noma ushayele amakhilomitha angama-122 uye eSigunga Village uma uvumelana nePark HQ ukuze udluliselwe epaki ngesikebhe. Isikhathi esiphezulu sokuhamba ngesikebhe sithatha ihora eli-1 noma ama-2 ngokulandelana.
IMITHETHO YEPAKI
IMahale Mountains National Park iyikhaya lenye yezinhlobo zezimpanzi ezifundwe kakhulu e-Afrika. Ukusekelwa okunikezwa izivakashi ngokukhokha imali yokungena epaki kunikeza iPaki izindlela zokuvikela nokuvikela leli nani eliyingqayizivele lezimpanzi kanye nehlathi elihle ezihlala kulo.
Imithetho nemigomo yepaki
- Hlala ezindleleni ezigunyaziwe.
- Ungaphazamisi izilwane zasendle nganoma iyiphi indlela. Ungenzi umsindo.
- Cabangela izivakashi ozakwenu – ungaziphazamisi noma izilwane abazibukayo.
- Ungathathi izilwane ezifuywayo noma izibhamu uye nazo epaki.
- Ungasiphuli, uqoqe, unqume noma wonakalise noma yisiphi isitshalo noma ube nanoma iyiphi ingxenye yesitshalo esitholakala epaki.
- Ungabasi umlilo noma ulahle noma yini evuthayo.
- Ungalahli noma yiluphi udoti.
- Phakathi kuka-7:00pm no-6:00am hlala eduze kwezindawo zokuhlala ezikhethiwe (amakamu amatende, amabhande ezivakashi, izindawo zokuphumula noma izindawo zokukhempa).
- Imvume ivumelekile ukungena kanye kuphela zingakapheli amahora angama-24.
IMITHETHO YOKUBUKA KWEZIMPI
- Hlala ibanga okungenani elingamamitha ayi-10 ukusuka ezinkawu ngaso sonke isikhathi. Lokhu kunciphisa ingozi yokudlulisela amagciwane namagciwane kuzo.
- Gqoka njalo imaski (enikezwe ngumqondisi wakho) phezu kwekhala lakho nomlomo wakho uma useduze (<50m) nezimfene.
- UNGADLI noma uphuze ngenkathi useduze nezimfene – hamba okungenani ibanga elingamamitha angu-250.
- UNGASHIYI izimpahla zakho phansi noma lapho zifinyeleleka khona kuma-chimp. Ziyizilwane ezifuna ukwazi futhi izimpahla zakho zingadlulisela izifo. Uma udinga usizo lokuphatha izikhwama, umqondisi wakho uzokujabulela ukukusiza.
- UNGASHIYI udoti ngemuva. Kungaba yingozi kuzo zonke izinhlobo zezilwane zasendle futhi kungadlulisela izifo kuma-chimp.
- Uma uzizwa unesifiso sokukhwehlela noma sokuthimula uma useduze nezimfene, sicela uvale ikhala lakho nomlomo wakho ukuze unciphise ukusabalala kwamagciwane.
- Zama ukungayi endlini yangasese ehlathini. Uma kungenakugwenywa, suka okungenani amamitha angu-250 ukusuka kuma-chimp bese ucela umqondisi wakho ukuba ambe umgodi ojulile.
- Akuvunyelwe ukuvakashela ama-chimp uma ugula noma unesifo esithathelwanayo. Sicela ube nomthwalo wemfanelo futhi utshele abaphathi bekamu lakho uma ungazizwa kahle. Ubeka impilo yama-chimp engozini ngokuwavakashela ngenkathi egula. Umphathi uzonquma indlela engcono kakhulu.
- Akekho umuntu ongaphansi kweminyaka eyi-12 ovunyelwe ukuvakashela ama-chimp. Lokhu kungenxa yokuphepha kwawo futhi ngoba intsha inamathuba amaningi okudlulisela izifo ezithathelwanayo.
- Akufanele kuvunyelwe izivakashi ezingaphezu kweziyisithupha (kanye nomqondisi oyedwa) eduze kwama-chimp nganoma yisiphi isikhathi. Uma elinye iqembu lihamba nama-chimp lapho ufika, sicela ulinde endaweni ekhethwe ngumqondisi wakho, okungenani amamitha angama-250 ukusuka ezilwaneni.
- Isikhathi esiphezulu sokubuka yihora elilodwa. Uma ama-chimp ehamba futhi ukubuka kuphazamisekile, isikhathi sakho sizomiswa kuze kube yilapho esethuthelwe kwenye indawo, kodwa ukulandelela akuvunyelwe isikhathi esingaphezu kwamahora ama-3 ngemva kokubona ama-chimp kokuqala, noma ngabe inani lehora elilodwa alikafinyelelwa. Lokhu kwenzelwa ukunciphisa ukuphazamiseka ezilwaneni nasehlathini.
IMITHETHO YOKUPHEPHA EJWAYELEKILE
Ama-chimp kaMahale asehloliwe futhi ajwayelene nawo iminyaka engaphezu kwengu-40 futhi ajwayelene kahle nabantu. Noma kunjalo, ayizilwane zasendle futhi kubalulekile ukuthi ugweme ukwenza noma yini engase iwacasule noma angase ayibone njengenselele noma usongo.
- Uma useduze nezimfene, sicela ukhumbule ukugcina amazwi akho ephansi. Lokhu kuzokusiza futhi ukuthi ubheke ezinye izilwane zasendle ezinhle nezihlukahlukene zehlathi laseMahale.
- Ungazikhombi izimfene noma wenze noma yikuphi ukunyakaza okungazelelwe.
- Gwema ukubabheka emehlweni ngqo ngoba bangase bakubheke lokhu njengokuziphatha okunolaka noma okusongelayo.
- Ungasebenzisi iphunga elimnandi, ukubhema noma ukukhafula.
- Uma useduze namaChimps: Hlalani nihlangene, zama ukuhlala noma ukuquleka kunokuba nime, ngoba lokhu kunciphisa ukuphazamiseka. Qiniseka futhi ukuthi iqembu lakho alizizungezile ngokuphelele izimfene.
- Uma kwenzeka i-chimp ihlasela iqonde kuwe, hamba uye esihlahleni esiseduze, sukuma ubambe isiqu ngokuqinile. Ngaphezu kwakho konke, ungesabi noma ugijime, landela imiyalelo yomqondisi wakho.
- Uma izimfene zisondela kuwe ngebanga elingaphezu kwelivunyelwe (amamitha ayi-10), ungenzi noma yikuphi ukunyakaza okungazelelwe ukuze wandise ibanga. Mane nje ubuyele emuva kancane kude nazo.
- Ukukhanya kwekhamera kumele kucinywe. Izithombe ze-flash zingaphazamisa futhi zicasule ama-chimp.
UKUQHUBEKA
Izindawo zepaki
Ipaki inamabhande amahlanu ezivakashi azimele. Ibhande ngalinye linamakamelo amabili anemibhede emibili kanye negumbi lokugezela langasese. Ikhishi liyatholakala ukuze uziphekele futhi abapheki bangaqashwa endaweni ukuze balungiselele ukudla kwakho. Izivakashi zingaletha abasebenzi bazo bokudla neziphuzo.
Ama-banda afanele abahambi abangabizi kakhulu kanye nabafundi.
Ukuze ubhuke, sicela uxhumane ne: Mahale Mountains National Park,
E-mail: sokwe@tanzaniaparks.com , mahale@tanzaniaparks.com
Izakhiwo eziphethwe ngabanye
Njengamanje ipaki inamakamu amathathu okunethezeka anamatende aphethwe futhi aphethwe ngabatshalizimali abazimele:
- Ikamu Lamatende Elihle LaseNomad Safaris. I-imeyili: mahale1@nomad-tanzania.com
Umthamo: amakamelo angu-7, imibhede engu-14. - Ikamu Lamatende Elihle LaseNkungwe. I-imeyili: kht96@hotmail.com , scl@raha.com
Umthamo: Amakamelo ayi-10, imibhede engama-20. - Ikamu Lokuhamba Le-Flycatcher. I-imeyili: flycat@habari.co.tz
Umthamo: Amakamelo ayi-6, imibhede eyi-12
Contact:
Umphathi Omkhulu Wepaki
I-Mahale Mountains National Park
I-PO Box 1374
Kigoma, eTanzania.
E-mail: sokwe@tanzaniaparks.com , mahale@tanzaniaparks.com
I-Tel: + 255 689 062326
+ 255 769 536127.
Ihhovisi Lolwazi Lwezokuvakasha edolobheni laseKigoma.
Isitaladi iLubengera,
I-Tel: + 255767536426
Ifeksi: + 25528204009
Email: gonapachimps@yahoo.com, ama-chimps@tanzaniaparks.com
I-hotline: + 25576751673
Noma ungafinyelela eNdlunkulu yePaki Kazwelonke yaseMahale Mountains kule nombolo yocingo yesathelayithi elandelayo: +8821 621 277 242.