Páàkì náà
Páàkì náà, bíi Gombe tó wà ní àríwá, ni ó ní àwọn ẹyẹ chimpanzee tó kù ní Áfíríkà, tó tó nǹkan bí 900 ènìyàn, àwọn ènìyàn ló máa ń wá síbi tí wọ́n ti ń ṣe ìwádìí láti Japan ní ọdún 1960.
Ìrírí ìyanu ni wíwá àwọn chimps ti Mahale.
Mahale wà ní ìwọ̀ oòrùn Tanzania sí gúúsù ìlú Kigoma, ó sì wà ní ààlà pẹ̀lú Adágún Tanganyika—adágún omi tútù tí ó gùn jùlọ ní àgbáyé, tí ó sì jinlẹ̀ jù, tí ó sì ní ìbàjẹ́ púpọ̀—tí ó ní àwọn ẹja tí a fojú díwọ̀n pé wọ́n tó ẹgbẹ̀rún kan.
ÀKÓKÒ TÓ DÁRA JÙLỌ LÁTI ṢẸ́WÁ PÁÀKÌ
Àkókò òjò (oṣù Karùn-ún sí Oṣù Kẹ̀wàá) ni àkókò tó dára jùlọ. Ní àsìkò yìí, a lè rí àwọn chimpanzee ní àwùjọ ńlá, oòrùn máa ń tan ìmọ́lẹ̀ sí ẹja inú Adágún náà, etíkun sì jẹ́ ibi tó dára láti sinmi. Síbẹ̀síbẹ̀, a lè dé Mahale Mountains National Park ní gbogbo ọdún. Ìbẹ̀wò sí àsìkò òjò tún lè jẹ́ ìrírí tí a kò lè gbàgbé, tí a lè rí ní orílẹ̀-èdè DR Congo tó wà ní àdúgbò rẹ̀ kọjá omi àti nípasẹ̀ ìjì mànàmáná tó ń tan ìmọ́lẹ̀ sí adágún náà ní alẹ́.
Àwọn ohun ìfàmọ́ra àwọn arìnrìn-àjò
- Àwọn Chimpanzee
- Àwọn Òkè Pẹpẹ (Àkókò Mahale)
- Àwọn ẹranko àti ewéko igbó (ẹranko Angola, eranko pupa, eranko pupa àti eranko aláwọ̀ búlúù, àwọn ẹyẹ igbó, eranko alpine, eranko òjò òkè àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ).
- Etíkun lẹ́bàá Adágún Tanganyika
- Awọn apẹja agbegbe
- Oòrùn wọ̀ lórí ojú ọ̀run Adágún
KIN KI NSE?
- Ìtẹ̀lé Chimp (gba ọjọ́ méjì láàyè)
- Rírìn lọ sí ibi gíga jùlọ ní Páàkì náà “Nkungwe” (ẹsẹ̀ 8,069) tí àwọn ará Tongwe agbègbè kà sí mímọ́.
- Àwọn safari ìpàgọ́
- Snorkeling
- Ipeja ere idaraya ati ọpọlọpọ awọn iṣẹ idaraya omi miiran
Wíwọlé sí Páàkì
A lè dé Mahale nípasẹ̀ afẹ́fẹ́, ojú ọ̀nà àti ọkọ̀ ojú omi. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọkọ̀ òfurufú, ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ àti ọkọ̀ ojú omi ló wà tí ó bá ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn arìnrìn-àjò àti àwọn olùfẹ́ chimp mu:
Àwọn ọkọ̀ òfurufú tààrà sí Mahale
Ọ̀nà tó rọrùn jùlọ láti dé Mahale nìyí. Ní àsìkò àwọn arìnrìn-àjò tó pọ̀ jùlọ (oṣù kẹfà sí oṣù kẹwàá), àwọn olùṣe ìrìn-àjò mẹ́ta tí wọ́n ní àgọ́ ní Mahale ṣètò ìrìn-àjò déédéé láàárín ọgbà ìtura àti ìlú Arusha. Láàárín oṣù kẹwàá sí oṣù kẹta, àwọn ọkọ̀ òfurufú máa ń dé, wọ́n sì máa ń lọ lẹ́ẹ̀mejì lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀. Láàárín oṣù kẹta, oṣù kẹrin àti ìdajì àkọ́kọ́ oṣù karùn-ún, àwọn ibùdó máa ń tira, nítorí náà, kò sí ìrìn-àjò tí a ṣètò fún.
Sibẹsibẹ o tun ṣee ṣe fun awọn alejo lati ṣeto awọn ọkọ ofurufu ti ara wọn. Tanzania ni nọmba nla ti awọn ile-iṣẹ ọkọ ofurufu ti a gba agbara gẹgẹbi Air Excel, Northern Air ati Regional Air lati mẹnuba diẹ. A le ṣeto awọn iwe-aṣẹ ikọkọ lati awọn ilu pataki bi Arusha, Kilimanjaro, Dar es Salaam, Mwanza tabi Zanzibar.
Ibùdó ọkọ̀ òfurufú tó wà ní Mahale yẹ fún ọkọ̀ òfurufú kékeré nìkan pẹ̀lú agbára tó tó àwọn arìnrìn-àjò méjìlá.
Ìrìnàjò lọ sí Mahale nípasẹ̀ Kigoma
A le de Kigoma nipasẹ awọn ipa ọna pupọ:
Nipa Air: Air Tanzania n ṣeto awọn ọkọ ofurufu ojoojumọ lati Dar es Salaam si Kigoma. Irin-ajo naa gba to wakati mẹta.
Nipasẹ Opopona: Opopona naa pese ona ti o le de Kigoma, sugbon o le nira ati pe ko le kọja, paapaa ni akoko ojo. Lati Arusha o gba ojo meji tabi mẹta lati de Kigoma pelu oko, o nilo oko onigi mẹrin.
Nipa Rail: Àwọn ọkọ̀ ojú irin láti Dar es salaam máa ń lọ ní ìgbà méjì sí mẹ́ta lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀. Ìrìn àjò náà máa ń gba tó ọjọ́ mẹ́ta àti òru méjì.
Láti Kigoma: A le de Mahale nipasẹ ọkọ oju omi, nipasẹ ọkọ ofurufu kekere tabi nipasẹ ọkọ ayọkẹlẹ.
A le ṣètò ọkọ̀ ojú omi iyara tabi ọkọ̀ igi lati Kigoma pẹlu awọn oniṣẹ aladani ni Kigoma. Awọn ọkọ̀ iyara naa gba laarin wakati mẹrin si marun lati de papa itura naa nigba ti awọn ọkọ̀ igi le gba to wakati mẹẹdogun tabi ju bẹẹ lọ.
Ọkọ̀ ojú omi ńlá kan - MV Liemba - máa ń fi Kigoma sílẹ̀ lẹ́ẹ̀mejì lóṣù [ní ọ̀sán ọjọ́rú], ó máa ń gbé àwọn arìnrìn-àjò, ó sì máa ń kó ẹrù lọ sí Zambia. Ó máa ń dúró ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ibi tí ó yẹ kí ó dúró sí, títí kan ọ̀kan fún Mahale, èyí tí a ń pè ní Mahale. Lagosa (orúkọ àtijọ́) tàbí èyí tí a mọ̀ sí Mgambo. MV Liemba gba to wakati mẹwa lati de Lagosa-Mgambo lati Kigoma, o si tun kọja Mahale ni irin-ajo ipadabọ rẹ [yala ni owurọ ọjọ Sundee tabi ni owurọ Ọjọ Aarọ].
Láti Lagosa-Mgambo, ẹnìkan lè ṣètò àwọn ọkọ̀ ojú omi fún gbígbé ọkọ̀.
Mahale wà ní ìṣẹ́jú mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n sí ìlú Kigoma nípasẹ̀ ọkọ̀ òfúrufú kékeré. Àwọn ilé iṣẹ́ safari díẹ̀ ní àwọn ọkọ̀ òfúrufú àdáni láti Kigoma sí Mahale àti àwọn ọgbà ìtura orílẹ̀-èdè mìíràn ní ìwọ̀ oòrùn Tanzania.
Road; Yala ki o wakọ fun wakati meji ni guusu Kigoma nipasẹ abule Simbo (160km) ti o kọja odo Malagarasi si abule Herembe (o ṣee kọja ni akoko gbigbẹ) tabi ki o wakọ fun kilomita 122 si abule Sigunga ti o ba ti ṣeto pẹlu Ile-iṣẹ Park fun gbigbe ọkọ oju omi si Park ni o pọju wakati kan tabi meji ni ọkọọkan.
Àwọn òfin Páàkì
Páàkì Orílẹ̀-èdè Mahale Mountains jẹ́ ibi tí ọ̀kan lára àwọn ẹranko chimpanzee tí a kẹ́kọ̀ọ́ jùlọ ní Áfíríkà wà. Àtìlẹ́yìn tí àwọn àlejò ń fúnni nípa sísan owó ẹnu ọ̀nà ọgbà náà ń fún Páàkì náà ní ọ̀nà láti dáàbò bo àti láti dáàbò bo àwọn ẹranko chimpanzee àrà ọ̀tọ̀ yìí àti igbó ẹlẹ́wà tí wọ́n ń gbé.
Park ofin ati ilana
- Máa tẹ̀lé àwọn ipa ọ̀nà tí a fún ní àṣẹ.
- Má ṣe yọ àwọn ẹranko igbó lẹ́nu rárá. Má ṣe pariwo.
- Jẹ́ oníyọ̀ọ́nú sí àwọn àlejò ẹlẹgbẹ́ rẹ - má ṣe yọ wọ́n tàbí àwọn ẹranko tí wọ́n ń wò lẹ́nu.
- Má ṣe gbé àwọn ẹranko tàbí ìbọn lọ sí ọgbà ìtura náà.
- Má ṣe fa igi gbò, kó, gé e, tàbí ba ohun ọ̀gbìn jẹ́ tàbí kí o ní apá èyíkéyìí lára ohun ọ̀gbìn tó wà ní ọgbà náà.
- Má ṣe tan iná tàbí kí o sọ ohunkóhun tó bá ń jó nù.
- Má ṣe sọ ìdọ̀tí nù.
- Láàárín agogo méje ìrọ̀lẹ́ sí agogo mẹ́fà òwúrọ̀, a máa wà ní àyíká ibi tí a yàn fún àwọn ilé ìtura (àwọn àgọ́ àgọ́, àwọn ẹgbẹ́ arìnrìn-àjò, ilé ìsinmi tàbí àwọn ibi ìpàgọ́).
- Iwe-aṣẹ kan wulo fun titẹsi kanṣoṣo laarin awọn wakati 24 nikan.
Àwọn òfin wíwo CHIMP
- Máa fi o kere ju mita 10 sí àwọn chimp ní gbogbo ìgbà. Èyí máa dín ewu kí o máa kó àwọn bakitéríà àti àwọn kòkòrò àrùn sí wọn kù.
- Máa wọ ibojú ìbòjú (tí olùtọ́sọ́nà rẹ pèsè) nígbà gbogbo lórí imú àti ẹnu rẹ nígbà tí o bá sún mọ́ àwọn kòkòrò tí wọ́n ń pè ní chimps (<50m).
- MÁ ṢE jẹun tàbí mu omi nígbà tí o bá wà nítòsí àwọn chimps - gbéra sí ibi tí ó kéré tán 250m.
- MÁ ṢE fi àwọn ohun ìní ara ẹni sílẹ̀ ní ilẹ̀ tàbí níbi tí àwọn kòkòrò adìyẹ lè dé. Wọ́n jẹ́ ẹranko onímọ̀ràn, àwọn ohun ìní rẹ sì lè gbé àrùn jáde. Tí o bá nílò ìrànlọ́wọ́ láti gbé àwọn àpò, olùtọ́nà rẹ yóò láyọ̀ láti ràn ọ́ lọ́wọ́.
- MÁ ṢE fi ìdọ̀tí sílẹ̀. Ó lè ṣe ewu fún onírúurú ẹranko igbẹ́, ó sì lè gbé àrùn lọ sí àwọn kòkòrò adìyẹ.
- Tí o bá ní ìfẹ́ láti kọ́ tàbí sín nígbà tí o bá wà nítòsí àwọn kòkòrò dúdú, jọ̀wọ́ bo imú àti ẹnu rẹ láti dín ìpínkiri àwọn kòkòrò dúdú kù.
- Gbìyànjú láti má ṣe lọ sí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ nínú igbó. Tí ó bá jẹ́ pé kò ṣeé yẹ̀ sílẹ̀, gbéra ní ìwọ̀n mítà 250 láti ọ̀dọ̀ àwọn kòkòrò oyin kí o sì béèrè lọ́wọ́ olùtọ́nà rẹ láti gbẹ́ ihò jíjìn kan.
- A kò gbà láyè láti lọ sí àwọn chimp tí ó bá ń ṣàìsàn tàbí tí ó ní àrùn àkóràn. Jọ̀wọ́ jẹ́ ẹni tí ó máa ṣe àkóso kí o sì sọ fún àwọn olùdarí àgọ́ rẹ tí ara rẹ kò bá yá. O ń fi ìlera àwọn chimp sínú ewu nípa lílọ sí wọn nígbà tí o bá ń ṣàìsàn. Olùdarí ni yóò pinnu ọ̀nà tí ó dára jùlọ.
- Kò sí ẹnikẹ́ni tí kò tó ọmọ ọdún méjìlá tí a gbà láyè láti lọ sí ibi ìtọ́jú àwọn kòkòrò. Èyí jẹ́ fún ààbò ara wọn àti nítorí pé àwọn ọ̀dọ́mọdé ló ṣeé ṣe kí wọ́n kó àrùn àkóràn.
- A kò gbà láyè láti gba àlejò tó ju mẹ́fà lọ (pẹ̀lú ìtọ́sọ́nà kan) nítòsí àwọn kòkòrò náà ní àkókò kan. Tí ẹgbẹ́ mìíràn bá wà pẹ̀lú kòkòrò náà nígbà tí o bá dé, jọ̀wọ́ dúró sí ibi tí ìtọ́sọ́nà rẹ yàn, ó kéré tán 250m sí àwọn ẹranko náà.
- Àkókò ìwòran tó pọ̀ jùlọ jẹ́ wákàtí kan. Tí àwọn súmpù náà bá ń ṣí kiri tí wọ́n sì dáwọ́ dúró, àkókò rẹ yóò dúró títí tí a ó fi gbé wọn sípò, ṣùgbọ́n a kò gbà láyè láti tẹ̀síwájú fún wákàtí mẹ́ta lẹ́yìn tí a bá ti rí súmp àkọ́kọ́, kódà bí a kò bá tí ì dé iye wákàtí kan náà. Èyí ni láti dín ìdààmú àwọn ẹranko àti igbó kù.
Awọn ofin AABO GBOGBO
Wọ́n ti ń kẹ́kọ̀ọ́ nípa àwọn ẹyẹ chimp Mahale fún ohun tó lé ní ogójì ọdún, wọ́n sì ti mọ àwọn ènìyàn dáadáa. Síbẹ̀síbẹ̀, wọ́n jẹ́ ẹranko ìgbẹ́, ó sì ṣe pàtàkì kí o yẹra fún ṣíṣe ohunkóhun tó lè tako wọn tàbí èyí tí wọ́n lè rí gẹ́gẹ́ bí ìpèníjà tàbí ewu.
- Nígbà tí o bá sún mọ́ àwọn ẹyẹ chimp, jọ̀wọ́ rántí láti máa sọ ohùn rẹ di pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́. Èyí yóò tún ràn ọ́ lọ́wọ́ láti kíyèsí àwọn ẹranko ìgbẹ́ mìíràn tó dára àti onírúurú ní igbó Mahale.
- Má ṣe tọ́ka sí àwọn chimps tàbí kí o ṣe ìṣípo lojiji.
- Yẹra fún fífi ojú kan wọ́n nítorí wọ́n lè rí èyí gẹ́gẹ́ bí ìwà ìbínú tàbí ìhalẹ̀mọ́ni.
- Má ṣe lo òórùn dídùn, èéfín tàbí ìtọ́.
- Nígbà tí ó bá sún mọ́ àwọn Chimps: Dúró pọ̀ mọ́ àwùjọ tí ó ní ìṣọ̀kan, gbìyànjú láti jókòó tàbí láti jókòó dípò dídúró, nítorí èyí dín ìdààmú kù. Tún rí i dájú pé àwùjọ rẹ kò yí àwọn chimp ká pátápátá.
- Tí kò bá ṣeé ṣe kí chimp kan rọ́ sí ọ, lọ sí ibi tí igi náà sún mọ́ ọ jùlọ, dìde dúró kí o sì di igi náà mú dáadáa. Ju gbogbo rẹ̀ lọ, má ṣe bẹ̀rù tàbí sáré, tẹ̀lé ìtọ́ni tí olùdarí rẹ fún ọ.
- Tí àwọn chimpanzee bá sún mọ́ ọ ju bí a ṣe gbà láàyè lọ (mítà 10), má ṣe ṣe ìṣípò òjijì láti mú kí ìjìnnà náà pọ̀ sí i. Kàn gbéra sẹ́yìn díẹ̀díẹ̀ kúrò lọ́dọ̀ wọn.
- A gbọ́dọ̀ pa àwọn iná kámẹ́rà. Fọ́tò fọ́tò lè da àwọn chimp náà rú, kí ó sì tako wọn.
IDẸJẸ
Awọn ohun elo itura
Páàkì náà ní àwọn ẹgbẹ́ akọrin márùn-ún tí wọ́n lè máa rìnrìn àjò. Ẹgbẹ́ akọrin kọ̀ọ̀kan ní yàrá méjì pẹ̀lú àwọn ibùsùn méjì àti balùwẹ̀ àdáni. Àwọn ibi ìdáná wà fún oúnjẹ fúnra wọn, a sì lè gbà àwọn olóògùn sílé láti se oúnjẹ fún yín. Àwọn àlejò lè mú àwọn òṣìṣẹ́ oúnjẹ àti ohun mímu wá.
Àwọn ẹgbẹ́ orin jẹ́ ohun tó yẹ fún àwọn arìnrìn-àjò àti àwọn akẹ́kọ̀ọ́.
Fun awọn ifiṣura, jọwọ kan si: Mahale Mountains National Park,
E-mail: sokwe@tanzaniaparks.com , mahale@tanzaniaparks.com
Awọn Ohun elo Ikọkọ ti ara ẹni
Lọ́wọ́lọ́wọ́, ọgbà ìtura náà ní àgọ́ mẹ́ta tí àwọn olùdókòwò àdáni ní tí wọ́n sì ń ṣiṣẹ́:
- Ibùdó Àgọ́ Àgbàyanu Nomad Safaris. Ìmeeli: mahale1@nomad-tanzania.com
Agbara: Yara meje, awọn ibusun mẹrinla. - Ibùdó Àgọ́ Àgbàyanu Nkungwe. Ìmeeli: kht96@hotmail.com , scl@raha.com
Agbara: Yara 10, awọn ibusun 20. - Ibùdó Safari Flycatcher. Imeeli: flycat@habari.co.tz
Agbara: Yara mẹfa, awọn ibusun 12
Kan si:
Olùdarí Àgbà Páàkì
Mahale òke National Park
PO Box 1374
Kigoma, Tanzania.
E-mail: sokwe@tanzaniaparks.com , mahale@tanzaniaparks.com
Tẹli: + 255 689 062326
+ 255 769 536127.
Ọ́fíìsì Ìròyìn fún Àjò ní ìlú Kigoma.
Opopona Lubengera,
Tẹli: + 255767536426
Fax: + 25528204009
imeeli: gonapachimps@yahoo.com, chimps@tanzaniaparks.com
Hotline: + 25576751673
Tabi o tun le de ọdọ Ile-iṣẹ Ọgba Orilẹ-ede Mahale Mountains lori nọmba foonu satẹlaiti yii: +8821 621 277 242.
